Kunstenaar in beeld: Ria van Dijk

Van schilders en beeldhouwers tot keramisten en textielkunstenaars, Zoetermeer is een broedplaats voor creatieve geesten. Met deze rubriek wordt een platform geboden waarbij steeds een andere kunstenaar uit de kunstwereld van Zoetermeer voor het voetlicht wordt gebracht. Deze keer: Ria van Dijk

Ria van Dijk: Textiel (batik en zeefdruk op textiel)

Ria van Dijk (80) groeide op in Rijswijk, waar ze jarenlang woonde en werkte. Pas in 1980 kwam er een grote wending: samen met haar man en kinderen verhuisde ze naar Zoetermeer. Niet zomaar naar een nieuw huis, maar naar een woning met een royale hoge zolder: precies een ruimte die ze wilde gebruiken om batikles te geven. Dat idee bleek het begin van een nieuwe, bijzondere richting.

“Zoetermeer kende ik al een beetje”, begint Ria te vertellen. “Ik gaf toen een paar dagen les op een school in Palenstein. Maar eerlijk gezegd vond ik al die flats helemaal niks.” Een neef overtuigde haar toch verder te kijken, en zo belandde het gezin in Meerzicht, in een ruim huis dat meteen goed voelde. “Vanaf het moment dat de verhuisdozen in de kamer stonden, had ik het naar mijn zin”, gaat Ria verder. “En ik ben dat huis nooit meer uitgegaan.”

Hoe Ria’s creativiteit tot bloei kwam

Creativiteit zat er bij Ria niet vanaf het eerste moment in: althans, dat dacht ze zelf. In de klas had ze vaak het gevoel dat andere kinderen veel beter konden tekenen. Er werd gewerkt met voorbeeldboekjes en omdat Ria dat niet kon natekenen, gebruikte ze de boekjes om over te trekken: dan leek het nog ergens op, vond ze. “Dat je uit jezelf iets kon maken, daar had ik geen flauw benul van”, aldus Ria. Tot haar tekendocent haar werk steeds opnieuw uit de stapel viste. 'Moet jij niet buiten school naar mijn atelier komen?', vroeg hij.  Een leuk voorstel, maar na een paar keer merkte ze, dat dit nog niet werkte.

Thuis was creativiteit niet vanzelfsprekend, maar handigheid des te meer. Haar moeder naaide veel, en Ria zat uren met haar te praten en te kijken. Zo leerde ze het vak. Haar vader repareerde banden, sneed zeil, was altijd bezig met zijn handen. Ria stond er steevast naast, nieuwsgierig naar hoe dingen werkten. Het zat er dus wél in: de drang om te maken. In het gezin waren meerdere talenten te vinden. Eén van haar broers en zussen bleek muzikaal en organiseert al zo’n vijftig jaar concerten in haar dorp. En ook Ria’s eigen kinderen hebben het creatieve gen meegekregen.

Van MMS tot Master Batik’s

Ria kreeg na de lagere school het advies om naar het gymnasium of de MMS te gaan. Twaalf uur per week Grieks en Latijn zag ze niet zitten: handwerken en tekenen des te meer. De keuze was snel gemaakt: het werd de MMS, en die doorliep ze moeiteloos.  Daarna wilde ze naar Rotterdam om de akte NS: tekenen en stofversieren te gaan doen. Maar op kamers gaan? Haar moeder vond het nog geen goed idee. Via een korte tussenstop om de akte NA: lerares naaien te kunnen gaan doen, belandde Ria uiteindelijk op de Pedagogische Academie. Daar begon haar artistieke ontwikkeling pas echt. Naast haar hoofdakte kreeg ze een brede creatieve basis mee: houtbewerken, keramiek, sieraden maken, portrettekenen, batik. Technieken die nog altijd de kern vormen van haar werk.

Ria combineerde haar creativiteit jarenlang met het onderwijs. Ze startte als leerkracht in het basisonderwijs, maar groeide al snel uit tot vakdocent handenarbeid, tekenen en handwerken. In 1974 gaf ze haar allereerste batikles aan kinderen, een moment dat haar leven een verrassende wending gaf.  “Het batikken boeide mij enorm”, verklaart Ria. “Het eerste batikdoekje dat ik maakte, werd door iemand die al heel veel batikte als heel gaaf beoordeeld. Ze zei: ‘Als zij ziek is, kun jij mooi voor haar invallen.’ En dat is waarschijnlijk een eigen leven gaan leiden.”

Vanaf 1982 volgden de lessen voor volwassenen. Eerst aan huis, later door het hele land via workshops en demonstraties. Ria stond onder meer in het Tropenmuseum en het Textielmuseum, waar ze haar passie voor batik met steeds grotere groepen deelde.

Hoe Ria zich verdiepte in de kunst van het batikken

“Batikken is een manier om geweven stof met verf te decoreren”, legt Ria geduldig uit. “Je schildert eerst delen van de stof met was. Die stukken nemen geen verf op. Na meerdere keren verven verwijder je de was weer.” Voor het zetten van de karakteristieke puntjes gebruikt Ria een 'tjanting', een traditioneel Indonesisch waspennetje.

Toen Ria op haar zolder begon met het geven van batiklessen, overviel haar een moment van twijfel. 'Waar ben ik aan begonnen?', dacht ze. Ze wilde beter worden, dieper in de techniek duiken. Dat bracht haar naar Museum Nusantara in Delft, waar de Indonesische meester Suwondo Sudewo lesgaf. “Ik heb daar twee jaar gezeten”, vertelt ze. “Dat was precies wat ik nodig had.”

Eerst werkte Ria met westerse batiktechnieken, maar onder invloed van Sudewo verdiepte ze zich jarenlang in de verfijnde Javaanse traditie. Workshops van internationale kunstenaars verbreedden haar blik verder. In 1986 volgde een bijzondere erkenning: Ria werd de opvolger van Suwondo Sudewo bij Museum Nusantara. Jarenlang gaf ze daar, in het gebouw van de Vrije Academie Delft, les aan honderden cursisten.

Toch bleef ze zoeken naar meer vrijheid in haar werk. Een oriëntatiecursus aan de kunstacademie en drie jaar privéles van Anthon Meijssen (KABK) gaven haar het schilderkundige gevoel dat ze miste in de strakke Indonesische techniek. Pas toen haar schilderij ‘Leven’ ontstond, viel alles op zijn plek en voelde ze dit als start van haar kunstenaarschap. Ze ontdekte dat ook batik ruimte kan bieden voor expressie: als je de techniek durft te buigen naar je eigen hand en dat heeft Ria gedaan.

Kunst die ontstaat terwijl ze werkt

Ria’s werk bestaat uit eigentijdse schilderijen en objecten, vaak zonder titel. Bewust, want ze wil ruimte laten voor de blik van de toeschouwer. Haar fantasielandschappen nodigen uit om in te verdwalen; transparante lagen bouwen langzaam een innerlijke horizon op. Door was als afdeklaag te gebruiken, stuurt ze kleur en vorm precies zo dat het klopt met wat ze voelt.

“Ik maak gewoon waar ik op dat moment zin in heb,” zegt Ria lachend. “Meestal gebeurt er iets tijdens het werken, en daar ga ik dan in mee.” Ze laat zich niet in één hokje plaatsen. Een periode draaide haar werk om zwangerschap, daarna werd het landschappelijker. “Er zijn nu heel veel verschillende Ria’s. Alles wat op dit moment bij mij hoort.” Waar ze vroeger haar werken eerst volledig uittekende, ontstaat het nu veel spontaner. “Dan krijg je werk dat zichzelf aandient,” zegt ze. “En dat voelt het meest echt.”

Ria’s zoektocht naar techniek en vernieuwing

In 1992 was Ria aanwezig op een textiel dag in het Stedelijk Museum Amsterdam. Het thema: de restauratie van Nederlandse batiks uit ongeveer 1900. Eén batikwerk op perkament was zelfs vervangen door een zeefdruk, omdat men dacht dat niemand de oorspronkelijke techniek nog beheerste. Ria glimlacht als ze eraan terugdenkt. “Ik heb toen een Reiger gekopieerd om te laten zien dat je de oude plantaardige verven met moderne chemische verven heel goed kunt benaderen. En dat de batiktechniek nog steeds leeft.” Na het tonen van haar Reiger wist men inderdaad beter.

Vanaf 1996 breidde Ria haar werk uit met droge naald-etsen, vaak gepresenteerd in installaties van 25 of meer werken. De ontdekking dat krassen in was donkere lijnen opleveren, bracht haar bij de Zoetermeerse kunstenares Marjolein van de Velde. De techniek fascineerde haar zo dat het jaren duurde voordat de combinatie met batik tot volwassen werk uitgroeide.

Samenwerkingen brachten nieuwe impulsen. Met Els van Baarle kwam zeefdruk in haar praktijk, later voegde ze borduurwerk toe. “Droge naald etsen doe ik nu niet meer”, zegt Ria nuchter. “De etspers stond hier maar stof te happen, dus heb ik hem via Marktplaats weggedaan.” De mix van technieken blijft haar inspireren, maar één ding verandert nooit: batik vormt de rode draad die al haar werk bij elkaar houdt.

Batik levend houden

Sinds 2001 werkt Ria vanuit haar atelier aan de Dorpsstraat 99a, waar ze inmiddels al 25 jaar lang batikworkshops verzorgt. Het is een plek die niet alleen haar eigen creativiteit voedt, maar ook generaties cursisten heeft geïnspireerd. In drukke tijden wordt er ook veel thuis gewerkt, omdat dat kan tot in de late uurtjes. Daarnaast trok ze regelmatig de wijk in om met basisschoolleerlingen aan een picknickkleed van 5×5 meter voor de Dierenbescherming te werken. Het plezier van samen maken, dat is wat haar altijd heeft gedreven.

Ria’s expertise bracht haar ook ver buiten Zoetermeer. Ze reisde langs vijftien batikkerijen op Java en Madura, nam deel aan internationale symposia en werkte mee aan kunstuitwisselingen in China. Waar ze ook kwam, steeds opnieuw greep ze de kans om haar kennis te delen en de batikkunst springlevend te houden.

Ria’s kunst blijft reizen

Ria’s werk ‘Ontmoetingen’ is aangekocht door de gemeente Zoetermeer en te zien in het gemeentehuis van Zoetermeer. Het doek is een ode aan de stad én aan de mensen die haar atelier binnenstapten. “Ik heb de lijnen van het Zoetermeerse wegennet erin verwerkt, samen met de schoenafdrukken van bezoekers tijdens de open atelierdagen,” geeft Ria aan. “De cirkelvorm verbindt beide kanten van de A12 tot één geheel.” De eerste keer dat Ontmoetingen werd geëxposeerd, was op een bijzondere plek: de Mandelabrug, precies boven de A12. Later reisde het werk zelfs naar China, waar het onderdeel was van een batiksymposium en tentoonstelling.

“Dat was het eerste symposium over batik waar ik aan deelnam, in 1996,” zegt Ria. “Er mochten maar twee kunstenaars per land komen. Daar zijn vriendschappen voor het leven ontstaan.” Sindsdien heeft Ria met haar werk over de hele wereld geëxposeerd: in Japan, Frankrijk, Hongarije, Duitsland, België en de Verenigde Staten. In Japan won ze in 2014 zelfs een prijs, waardoor ze opnieuw mocht exposeren in Tokyo, dit keer in de Niche Gallery.

Ook in Nederland was Ria’s werk regelmatig te zien, zowel in Zoetermeer als daarbuiten: onder meer bij Terra Art Projects en tijdens het Textielfestival in Leiden. Haar meest recente buitenlandse tentoonstellingen waren Batik Guild & Botanical Garden in Naples, Florida (2024) en de eendaagse expositie Mijn leven in Batik bij Kunstgarage Franx (2025).

In maart 2026 vierde Ria een bijzonder moment: haar 50-jarig jubileum van haar eerste batikles. Ze markeerde dat met een eendaagse overzichtsexpositie in haar atelier aan de Dorpsstraat 99a. Naast bestaand werk hing er een nieuw kunstwerk van tachtig onderdelen: een speelse verwijzing naar haar leeftijd, gemaakt van gerecycled werk. Het kunstwerk, met nieuwe aanvullingen, krijgt dit jaar een plek in de vitrine van de kringloopwinkel in Amersfoort.

Van 20 tot en met 23 mei 2026 is werk van Ria opnieuw te zien, dit keer op het Textielfestival in Amersfoort, waar op twee locaties haar batikwerk wordt getoond en in juni 2026 is er werk te zien in Museum de Kantfabriek in Horst.

Naast de prijs die ze in 2014 won met haar werk Grow, maakte Ria zelf ook een kunstwerk in opdracht als prijs. “Het was een prijs voor de beste kaasmaker,” vertelt ze. “De karnmessen zie je in het midden, en eromheen het hele proces van kaas maken.”

Ria heeft nog een toekomstdroom. “Doorgaan tot ik er geen zin meer in heb”, rondt Ria lachend af. Voor meer informatie over Ria van Dijk kun je haar website bekijken. Ria nomineert graag Ina van Dijk als een van de volgende in deze rubriek.  Ria kwam haar na jaren net tegen voor dit gesprek en ze hoorde dat ook zij nog steeds aan het werk is. 

Foto’s: Leven, Structuren in de Aarde, Kunstestafette Delft, Water Land en Meer, Verbinding, Deel van Ria80, Ontmoetingen, Reiger, Vebo wisseltrofee Het Gouden Kaasdoek, Groei, Room Devider voor- en achterzijde.  Copyrights Ria van Dijk
Tekst: Christ van Gestel

Overzicht Kunstenaar in Beeld

Alle Zoetermeerse kunstenaars die in onze vaste rubriek: ‘Kunstenaar in Beeld’, aan bod zijn gekomen kunt u hier terugvinden: Overzicht Kunstenaars in beeld.