Kunstenaar in beeld: Ton van Zeijl

Van schilders en beeldhouwers tot keramisten en textielkunstenaars, Zoetermeer is een broedplaats voor creatieve geesten. Met deze rubriek wordt een platform geboden waarbij steeds een andere kunstenaar uit de kunstwereld van Zoetermeer voor het voetlicht wordt gebracht. Deze keer: Ton van Zeijl

Ton van Zeijl: fotografie (portret- en fina-art)

Ton van Zeijl groeide op in Kwintsheul. “Daar liggen nog steeds mijn roots”, begint Ton te vertellen. Op zijn negenentwintigste verhuisde Ton samen met zijn vrouw Lisette naar Zoetermeer. De stad was in 1984 nog volop in ontwikkeling en ze konden, in tegenstelling tot Rijswijk, waar ze op dat moment samenwoonden, gelukkig een woning krijgen.

Sinds 1984 maakt Ton portretfoto’s, fine art werk en reisfotografie. Inmiddels woont hij al 42 jaar met veel plezier in Zoetermeer, op loopafstand van de Meerpolder en het Buytenpark. “Ik kan de drukte van de stad opzoeken, maar me net zo makkelijk terugtrekken in de natuur. Die afwisseling vind ik fijn”, vervolgt Ton.

Van tekenen tot fotografie

Of hij als kind al creatief was, vindt Ton lastig te zeggen. “Als kind tekende ik veel, maar had eigenlijk nooit een duidelijk beeld van wat ik later wilde”, aldus Ton. Hij begon op de MULO, maar ging na 2 jaar over naar de LTS, waar hij een diploma in elektriciteit behaalde. “Eigenlijk had ik liever autotechniek of houtbewerking gedaan, maar daar waren geen plekken meer.”

Toms eerste baan was leerling elektricien bij Elektravon in Naaldwijk. Na zijn diensttijd kwam hij daar terug, maar kreeg al snel een aanbod om leiding te geven aan de elektroafdeling van verwarmingsbedrijf Van Geest in ’s-Gravenzande. Daar was het leuk, maar Tom kwam er langzaamaan achter dat hij een creatief beroep ambieerde. Zo kwam Ton terecht op het grafisch fotolab van de Topografische Dienst. “Daar werd steeds duidelijker dat fotografie mij écht trok” In 1983 besloot hij het serieus aan te pakken en volgde hij de opleiding portret- en reclamefotografie aan de MTS in Den Haag.

Ton ontdekt onverwachte overeenkomsten

Creativiteit blijkt bij Ton niet uit de lucht te komen vallen. Zijn moeder was altijd bezig met handwerken, breien en kleding maken. “En mijn vader… dat is bijzonder”, vertelt Ton. “Na zijn overlijden vond ik een schetsboek van hem. Toen ik dat naast mijn eigen schetsboek van de MULO legde, zag ik heel veel overeenkomsten in de tekeningen. Ik was echt stomverbaasd.”

Ook thuis is creativiteit nooit ver weg. Zijn vrouw Lisette breit graag. “Toch wel een associatie met mijn moeder”, lacht Ton, en ook hun drie kinderen hebben ieder op hun eigen manier iets met creativiteit en oplossingen bedenken.

Van techniek tot beeldverhaal

Na zijn opleiding portret- en reclamefotografie aan de MTS in Den Haag werkte Ton in allerlei creatieve functies. Zo was hij subhoofd van de huisdrukkerij van het Ministerie van Defensie, tentoonstellingenontwerper, projectleider en jarenlang fotograaf bij de Audio Visuele Dienst van de Koninklijke Marine. In elke rol leerde hij iets nieuws. Van problemen oplossen tot leidinggeven en samenwerken. Intussen had hij ook zijn passie wel gevonden; creatieve fotografie voor particulieren en bedrijven.

In 1995 startten Ton en Lisette hun eigen bedrijf: Van Zeijl Photo Design. In het begin fotografeert Ton vooral voor particulieren, maar sinds 2004 meer voor bedrijven: producten, processen, architectuur, evenementen en natuurlijk portretten. Van een simpele profielfoto tot een uitgebreide sessie. “Creatieve fotografie,” noemt Ton het zelf. Het mooiste compliment dat hij krijgt? Dat mensen zich op hun gemak voelen voor zijn camera. “Dan ontstaat het beste beeld.” Zijn foto’s vinden hun weg naar websites, brochures en interne communicatie.

Ondertussen bleef Ton zich verdiepen in wat hem het meest trok: kijken, sfeer vangen, emotie vastleggen. De mix van techniek en gevoel vormt nog steeds de basis van zijn werk: oog voor detail, sterke composities en een helder visueel verhaal.

Een kalender vol dromen

Voor een bedrijf maakte Ton een bijzondere kalender. De opdracht was simpel maar uitdagend: interview al onze medewerkers en maak voor al die gesprekken één passende foto. Ton koos ervoor om iedereen in een rol te fotograferen die iets zei over een droom, wens of ambitie. Het resultaat werd een serie portretten die verder ging dan het dagelijkse werk: persoonlijk, verrassend en soms zelfs ontroerend. Eén foto sprong er zelfs zó uit dat Ton er in 2006 een internationale ‘Golden Award’ mee won. Het ging om een medewerker die gek was op scary movies. Speciaal voor die foto werd op locatie bij Ateliers BaZtille een compleet horrorachtig decor gebouwd, een setting waarin Ton zijn creativiteit volledig kwijt kon.

Ton’s eigen beeldtaal

In zijn vrije werk laat Ton zich leiden door intuïtie en onderzoek. Ton fotografeert wat hem raakt en gaat daarna verder achter de computer of, bij analoog werk, met oude technieken zoals solarisatie. Die analoge solarisatie, waarbij grafische film opnieuw wordt belicht en de contrasten toenemen, gebruikt Ton om beelden een onverwachte draai te geven. “Ik ben iemand die altijd naar oplossingen zoekt voor wat zich aandient”, gaat Ton verder. Waar hij vroeger vaak met een Hasselblad en rolfilm werkte, gebruikt hij tegenwoordig vooral een digitale camera.

Ton haalt inspiratie uit van alles: mensen, vormen, objecten. Abstracte kunst fascineert hem al jaren, vooral het spel van lijnen. Maar ook de natuur biedt eindeloze mogelijkheden om te spelen met vorm, licht en kleur.

Tijdens het project ‘Tijd in Beeld’ waren het vooral de (oude) mensen en hun geschiedenis die hem stuurden. De verhalen uit heden en verleden, en de non-verbale reacties tijdens gesprekken, bepaalden vaak intuïtief de richting van zijn foto’s. Voor het project ‘Op de grens van water’ lagen de inspiratiebronnen elders. “Vooral de beelden die ontstaan door de invloed van water boeien me”, aldus Ton. Soms rustig en eenvoudig, soms juist abstract, uitgesleten in rotsen door watergeweld. Het grensgebied waar rots, zand, water en leven tijdelijk droogvallen, vindt Ton het meest intrigerend. Een voetstap in het zand, glimmende keien: voor Ton zijn het metaforen die verwijzen naar momenten in zijn eigen leven en die hij wil vastleggen. In zijn atelier geeft hij die beelden vervolgens opnieuw vorm. Soms digitaal, soms door ze fysiek te herschikken. Zo ontstaat telkens een nieuwe laag in zijn werk, een nieuwe interpretatie van wat hij buiten vond.

Naast zijn autonome werk maakt Ton ook reisfoto’s die vooral één ding moeten doen: de sfeer van een plek vangen. Of het nu gaat om de ruige natuur van Scandinavië of de stille van het Spaanse landschap. Ton zoekt altijd naar het gevoel achter het beeld. “Mijn camera is dan mijn kompas”, verklaart Ton.

Veertien jaar ‘Op de pijp met’

Ton werkt inmiddels al veertien jaar samen met Esdor van Elten aan de wekelijkse rubriek: ‘Op de pijp met’, in het Nieuwsblad Westland. Elke week spreken ze een bekende of juist verrassend onbekende Westlander. “We zitten inmiddels al in ons veertiende jaar”, zegt Ton met een glimlach.

In 2017 verscheen er zelfs een boek met dezelfde titel: een bundel van vijftig interviews uit de periode van 2012 tot 2017. Verhalen over Westlandse waarden, over vroeger en nu, en over hoe mensen naar de toekomst kijken. De foto’s in het boek zijn allemaal van Ton, die elke geïnterviewde op zijn eigen, herkenbare manier wist vast te leggen.

Ton volgt de stad in verandering

Ton werkte ook aan grotere, langlopende projecten. Een daarvan was De Gave Stad, een opdracht van de gemeente Zoetermeer vanaf 2001. Jarenlang legde hij de stedelijke en architectonische ontwikkelingen binnen Zoetermeer vast, met oog voor grafische vormen, kleuraccenten en natuur. Het project omvatte onder andere tentoonstellingen in steeds weer een wijk van Zoetermeer, gecombineerd met architectonische verkenningen over de betreffende wijk door Botine Koopmans. Verder mocht Ton tentoonstellingen verzorgen in onder meer in China en Slovenië.

Portretten van Zoetermeerders verschenen in het Streekblad tijdens het 60 jaar New Town project. Ton fotografeerde en interviewde bewoners in hun woning die hij 20 jaar daarvoor had gefotografeerd voor de Gave Stad. In 2017 heeft hij in opdracht van de gemeente opnieuw de stad gefotografeerd. Daarnaast publiceerde Ton in diverse nationale en internationale bladen, waaronder The Photographer in het Verenigd Koninkrijk.

Ton blijft inspireren

In de loop der jaren won Ton meerdere prijzen, waaronder vier BIPP Overseas Gold Awards in de categorieën Portret, Illustratief, Wedding en Industrieel. In Nederland ontving hij onder meer de Gouden Prijs voor het beste erotische portret.

Daarnaast deelt Ton zijn kennis graag. Hij geeft fotografiecursussen en helpt amateurfotografen hun eigen projecten vorm te geven. Ook verzorgt hij de workshop ‘Clean Zien’, waarin deelnemers leren Zoetermeer met andere ogen te bekijken. Bewust kijken staat centraal: wat zie je, welk gevoel roept het op, en klopt dat voor jou. “Dán pas maak je de foto en het is ook nog eens een leuke fotowandeling”, rondt Ton lachend af. “Werken met licht en vorm, daarom ben ik fotograaf geworden.”

Ton’s werk was regelmatig te zien in Zoetermeer en omgeving, onder andere bij Terra Arts Projects en in het bedrijvencentrum aan het Croesinkplein. Ooit had hij zijn project ‘21 ondernemers uit Zoetermeer’ op de Mandelabrug hangen. De tentoonstelling ‘Tijd in Beeld’ reisde een jaar door Nederland’ en in 2017 exposeerde Ton in Naaldwijk met foto’s en gedichten uit ‘Op de pijp met’. In 2023 hing een serie foto’s over zestig jaar New Town Zoetermeer in de Forumbibliotheek. Binnenkort is ook werk van cursisten te zien in Forum Bibliotheek uit de workshop ‘Stillevens uit Zoetermeer’. Deze workshops worden georganiseerd door Architectuurpunt Zoetermeer en onder leiding van Sander van Wettum en Ton gegeven.

Voor meer informatie over Ton van Zeijl kun je zijn website en Facebookpagina bekijken. Ton nomineert graag Peter Benoist als een van de volgende in deze rubriek.

Foto’s: Portret, Kinderfotografie, Uit women digitale bewerking, Gave Stad, Jan Waaijerbrug, Koeien op het strand, Optiek, Uit women solarisatie, uit women digitale bewerking, Tijd in Beeld, Op grens van water, Landschap Zuid Frankrijk. Copyrights Ton van Zeijl
Tekst: Christ van Gestel

Overzicht Kunstenaar in Beeld

Alle Zoetermeerse kunstenaars die in onze vaste rubriek: ‘Kunstenaar in Beeld’, aan bod zijn gekomen kunt u hier terugvinden: Overzicht Kunstenaars in beeld.