Van schilders en beeldhouwers tot keramisten en textielkunstenaars, Zoetermeer is een broedplaats voor creatieve geesten. Met deze rubriek wordt een platform geboden waarbij steeds een andere kunstenaar uit de kunstwereld van Zoetermeer voor het voetlicht wordt gebracht. Deze keer: Alcuin Olthof
Alcuin Olthof: Beelden (architect en schatbewaker)
Alcuin Olthof werd geboren in Berkel en verhuisde op zijn vijfde naar Pijnacker, waar hij opgroeide. Zijn naam heeft een opvallende herkomst: “Alcuinus was een monnik aan het hof van Karel de Grote. Zijn naam zie ik geschreven met een ‘c’ en met een ‘q’. Alquin was de verengelsde naam van een popgroep uit de jaren zeventig, vernoemd naar de Delfse sociëteit Alcuin, die de basis vormden voor deze groep. Mijn doopnaam is dus Alcuinus, en mijn ouders vonden dat mooi klinken”, begint Alcuin rustig uit te leggen. In 1981 vestigde hij zich in Zoetermeer, toen hij ging trouwen en op zoek was naar woonruimte. “Hier waren toen wél huizen beschikbaar,” zegt hij nuchter.
Sindsdien bouwde Alcuin een veelzijdige loopbaan op. Alcuin is een man van vele rollen. Hij werkt als architect, schatbewaker, conceptontwikkelaar, stadmaker, coach wizard en freelance docent bouwkunde: een combinatie die hem stevig verankert in de wereld van bouwen, denken en maken.
De groei van Alcuin
Alcuin tekende al voordat hij goed kon praten. “Ik was drie jaar en maakte van die typische kindertekeningen”, zegt Alcuin. In zijn familie zat weinig creatiefs, maar bij hem was het er vanaf het begin. Tekenen werd de basis voor zijn latere vak: architectuur. “Ik kon aardig tekenen en vond het leuk. Dat is eigenlijk waar het mee begon.”
Toch leek een kunstopleiding er niet in te zitten. De tijdsgeest was nuchter: eerst een vak leren, dan dromen najagen. Dus ging Alcuin na de middelbare school naar de HTS Bouwkunde. Daar legde hij het fundament voor zijn latere werk als architect én als freelance docent bouwkunde. Pas tijdens zijn studie aan de Academie van Bouwkunst, vanaf 1988, merkte hij hoe waardevol die technische basis was. “Toen lukte het om los te komen van die technische vooropleiding. Toen viel alles op z’n
plek.”
Na zijn afstuderen startte hij zijn eigen architectenbureau, dat hij negen jaar runde. Daarna werkte hij als senior architect bij verschillende bureau’s. Maar na dertien jaar in loondienst was er de financiële crisis van 2008 en begon het weer te kriebelen. In 2010 koos hij opnieuw voor zelfstandigheid en richtte hij: ‘A Place’ op: werken aan plekken, letterlijk en figuurlijk.
Naast zijn werk was Alcuin ruim elf jaar bestuurslid van de Stichting Vrienden Kunst en Cultuur Zoetermeer (VKCZ), waar hij zich inzette voor het culturele leven in de stad.
Architectuur als drager van alles
Voor Alcuin is architectuur geen vak, maar een wereld op zichzelf. Hij verwijst graag naar Michelangelo: Architectuur is de moeder der kunsten. “Alle kunstvormen kunnen door architectuur gedragen worden”, aldus Alcuin. “Het is een complex geheel waarin creativiteit, maatschappelijke ontwikkelingen, sociale dynamiek en economie samenkomen. Het is cultuur, het is toegepast, en het moet uiteindelijk gebouwd worden.”
 |
 |
 |
Ruimte krijgen, maken en geven
In zijn projecten draait het steeds om ruimte, letterlijk en figuurlijk. Alcuin heeft het vermogen om ruimtelijkheid niet alleen te tekenen, maar ook voelbaar te maken. “Het gevoel van ruimte is voor mij belangrijk. Vrije ruimte voedt mijn creativiteit. Vanuit dat gevoel kan ik dingen vanuit een verrassend perspectief bekijken. In mijn verbeelding beweeg ik door de ruimte, en die ervaring kan ik delen.”
Die ruimtelijke beleving vormt de kern van zijn werk: ruimte krijgen om te onderzoeken, ruimte maken om te creëren, en ruimte geven aan opdrachtgevers en gebruikers.
Het handschrift van Alcuin
Alcuin werkt vanuit een open, onderzoekende houding. Hij observeert, laat zich raken door schoonheid en verwondering, en vertaalt dat naar vorm. “Ik ben als architect dienstbaar. Ik luister naar wat iemand probeert te zeggen over ruimte, en vertaal dat. Het bevragen daarvan bepaalt wat er uiteindelijk ontstaat. Ook ga ik altijd op locatie kijken, want die geeft informatie die je niet kan vinden vanachter je bureau.”
Alcuin’s vakmanschap zit in het samenbrengen van idee en uitvoering. Een ontwerp is voor hem pas echt wanneer het gerealiseerd wordt. Maquettes en schetsen gebruikt hij als hulpmiddelen om ruimtelijkheid tastbaar te maken en om het gesprek met opdrachtgevers helder te houden.
 |
 |
 |
De mens centraal in Alcuin’s werk
Als conceptontwikkelaar werkte Alcuin jarenlang aan grote herontwikkelingen en utiliteitsbouw. Projecten met veel partijen, veel belangen en veel schaalniveaus. Juist in die complexiteit ontdekte Alcuin iets belangrijks: inhoud alleen is nooit genoeg. “Ik merkte dat het vooral draait om mensen. Om draagvlak. Om de juiste verbindingen leggen”, verklaart hij. Dat inzicht bracht hem in 2009 tot een bewustzijnstraining en later tot een opleiding tot coach.
Die stap bleek een logische verdieping van zijn werk. Waar architectuur en conceptontwikkeling gaan over ruimte, gaat coaching over de ruimte tussen mensen en hoe je die open krijgt. Na 25 jaar praktijkervaring vond Alcuin het tijd om zijn kennis terug te geven aan het vakgebied. Hij ging als freelance docent aan de slag, onder andere bij het NCOI, waar Alcuin studenten begeleidt en colleges geeft. Zo verbindt hij zijn praktijkervaring met de volgende generatie bouwkundigen.
De Stadsambassadebus
In 2015 werkte Alcuin aan een opvallend concept: de Stadsambassadebus. Geen vaste plek, maar een rijdende ambassade die letterlijk de stad in ging en Zoetermeerders laagdrempelig moest bereiken. “Het ging om toegankelijkheid,” zegt Alcuin. “Niet wachten tot mensen naar een gebouw komen, maar zelf naar hen toe gaan.” Tien jaar later leeft het idee nog steeds, maar in een nieuwe vorm: het Huis van Actief Burgerschap. “Het wordt een huis van de burgers”, legt Alcuin geduldig uit. “Zoetermeer heeft veel actieve inwoners met kennis en vaardigheden. Huis van Actief Burgerschap moet een plek zijn waar je met je vraag terecht kunt. Niet bij de overheid, maar bij de gemeenschap zelf.”
Het concept werd destijds geïnspireerd vanuit Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, waar actieve stadsbewoners elkaar helpen en vertegenwoordigen. In Zoetermeer moet het initiatief organisch groeien. Voorlopig heeft het Huis van Actief Burgerschap een tijdelijk onderdak gevonden bij Kunstgarage Franx.
 |
 |
 |
Schatbewakers Zoetermeer: wie bewaakt het verhaal van de stad?
Als stadsmaker is Alcuin samen met Willem Hermans actief binnen Schatbewakers, een stichting die zich bezighoudt met vragen als: wat maakt een stad eigenlijk tot een stad? En wie of wat geeft Zoetermeer zijn identiteit? Vanuit die zoektocht werkt de stichting aan het zichtbaar maken van het verleden, het heden en de toekomst van de New Town.
Vanuit Schatbewakers maakte Alcuin een serie podcasts onder de vlag van 60 jaar New Town. In open gesprekken verkennen zij de ontwikkeling van Zoetermeer: van groeikern tot volwassen stad, en van toekomstvisie tot dagelijkse praktijk.
Daarnaast zet Alcuin zich samen met een groep vrijwilligers in voor de Stadsmaquette, een uniek erfgoedstuk dat hij helpt herstellen en aanvullen. “We zijn inmiddels het zevende jaar ingegaan en gaan met plezier door,” zegt Alcuin lachend. De bedoeling is dat de maquette straks meeverhuist met de andere erfgoedstukken uit het voormalige museum De Voorde naar het toekomstige Erfgoedhuis (werknaam), waar het verhaal van Zoetermeer een nieuwe plek krijgt.
Waar Alcuin zijn stempel achterlaat
Het werk van Alcuin is op meerdere plekken in Zoetermeer zichtbaar. Een van de meest in het oog
springende voorbeelden is de Hermelijn, het gebouw tegenover station Zoetermeer-Oost. De markante ligging vroeg om een ontwerp dat reageert op de plek. “De kop heeft een herkenbare vorm gekregen die inspeelt op de hoekverdraaiing tussen de Stationsweg en de Zuidweg,” licht Alcuin toe.
Ook aan de Zilverberkzoom liet hij zijn handschrift achter, met het ontwerp van een vrijstaand huis dat aan de achterzijde uitkijkt over het water: een combinatie van ruimtelijkheid en rust die kenmerkend is voor zijn werk.
Voor meer informatie over Alcuin Olthof zie zijn website of facebookpagina. Alcuin nomineert graag Simone Langeveld als een van de volgende in deze rubriek.
Foto’s en copyrights Alcuin Olthof: Werkhuis Julia, Poorten, Stadsambassade bus, Marijke Wijgerinck 12-tafelen, 25365 E74…
Tekst Christ van Gestel
Overzicht Kunstenaar in Beeld
Alle Zoetermeerse kunstenaars die in onze vaste rubriek: ‘Kunstenaar in Beeld’, aan bod zijn gekomen kunt u hier terugvinden: Overzicht Kunstenaars in beeld.
